Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Uzanan Yeni Bir Yaklaşım

Kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hâle getirilmesini ele alan bilimsel bir eser, TÜBA tarafından yayımlandı. “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı kitap; kurumsal deneyimleri, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini bir araya getiriyor.

Eserin editörlüğünü TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ile Doç. Dr. Kevser Çınar üstleniyor. Çalışma, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor; engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük çeken grupların deneyimlerini, temsilini ve karar alma süreçlerindeki rolünü de merkeze alıyor.

Disiplinlerarası Bir Başvuru Kaynağı

Kitap; müze yöneticileri, kültürel miras uzmanları, turizm profesyonelleri, eğitimciler, mimarlar, şehir plancıları, dijital teknoloji geliştiricileri ve kamu politikaları alanında çalışanlara yönelik kapsamlı bir kaynak olarak hazırlandı. Çalışma, TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor.

Bölümlerde kuramsal tartışmaların yanında literatür incelemeleri, kurumsal deneyimler ve saha çalışmalarına dayanan değerlendirmeler yer alıyor. Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriliyor.

Dokunsal Tezhipten Kapsayıcı Müzelere

Eserde görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri, çok duyulu müze tasarımları ve oyun temelli erişilebilirlik uygulamaları inceleniyor. Kitap ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım, göç ve aidiyet ilişkisi ile kültürel peyzajlarda dışlanma gibi konulara değiniyor.

Ele alınan örnekler, kapsayıcılığın yalnızca yapıların fiziksel özellikleriyle değil; ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimi, kültürel anlatılar, dijital içerikler ve hangi toplulukların hafızasına yer verildiğiyle de ilgili olduğunu gösteriyor.

Erişim Tek Başına Yeterli Değil

Kitabın sunuş yazısında Prof. Dr. Muzaffer Şeker, kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin, öğrenmenin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker’e göre mirasın değeri, herkesin ona erişebilmesi, onu yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçleniyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılığı sağlamadığını vurguluyor. Çınar’a göre bir kişinin müzeye girebilmesi, kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.

Çınar, yapay zekâ, dijital hikâye anlatıcılığı, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzler gibi dijital araçların erişimi genişletebileceğini belirtiyor. Bununla birlikte teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını; değerinin nasıl tasarlandığına, hangi deneyimleri temsil ettiğine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadığına bağlı olduğunu ifade ediyor.